Категория: Հայերեն էջեր

ՄԵԿ ՇԻՆԾՈՒ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅԱՆ ՄԱՍԻՆ


Այս վերնագրով իմ  հոդվածը լույս է տեսել Աթենքի  «Նոր աշխարհ» շաբաթաթերթի 1999 թ. հուլիսի 20-ին (թիվ 850, էջ 2): Թեև անցել է 14 տարի, այնուամենայնիվ նյութը մնում է արդիական, որովհետև անիրազեկության կամ  անտարբերության պատճառով շարունակվում է գործածվել այն եզրը (տերմինը), ինչի մասին խոսվում է  հոդվածում: Այդ պատճառով աննշան փոփոխություններով այն զետեղում եմ այս կայքէջում՝ հույսով, որ հայերը վերջապես կդադարեն գործածել այդ շինծու հասկացությունը:  


1988 թ. սկսած, երբ սրվեցին Խորհրդային Հայաստանի և նրա արևելյան դրացի, այսպես կոչված, «Ադրբեջանի հանրապետության» հարաբերությունները՝ բուն հայկական տարածքի՝ Ղարաբաղի առնչությամբ, միջազգային լրատվական միջոցները (մամուլ, ձայնասփյուռ, հեռատեսիլ) սկսեցին հաճախ սխալմամբ գործածել և հիմա էլ  գործածում են «ազերի» եզրը՝ նշելու համար Հայաստանի Հանրապետության արևելյան դրացիներին:

 Եթե այդ եզրը օտարերկրյա  լրատվական միջոցները գործածում են իրենց անտեղյակության պատճառով, ապա զարմանալի է, որ այն գործածում են նաև հայերը և հայկական որոշ թերթեր:

 Պարզաբանեմ, թե ինչու է սխալ «ազերի» եզրը Հայաստանի Հանրապետության արևելյան դրացիներին նշելու համար:

 Նախ, այսպես կոչված, «Ադրբեջանի հանրապետության» բնակիչների անունը «ազերի» չլինելու ամենապարզ օրինակը հենց «Ադրբեջան» անվանումն է: Եթե այդ երկրում ապրում են «ազերիներ», ապա երկիրը պետք է կոչվի «Ազերիստան»՝ ինչպես՝ Հայաստան, Հունաստան ևն և ոչ՝ «Ադրբեջան»:  Մի՞թե տարօրինակ չէ:

Երկրորդ, «ազերի» անվանումը «ազարի» եզրի թյուրքականացված ձևն է: Իսկ ի՞նչ է նշանակում «ազարի»: «Ազարի» կոչվել է Իրանի հյուսիս-արևմտյան մասում ապրող իրանական ցեղերի լեզուն՝ մինչև այդ տարածքի թյուրքալեզվացումը: «Ազարի» լեզուն հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին պատկանող իրանական լեզվախմբի լեզու էր և ոչ մի կապ չուներ թյուրքական լեզուների հետ: Իսկ, այսպես կոչված, «Ադրբեջանի հանրապետության» լեզուն պատկանում է թյուրքական լեզվաընտանիքի հարավ-արևմտյան ճյուղին:

 XI դ. վերջից Մեծ Հայքի արևելքում, ինչպես նաև Իրանի հյուսիսում սկսեցին բնակություն հաստատել թյուրքական ծագումով քոչվոր ցեղեր, որոնց հայկական սկզբնաղբյուրներում անվանում էին «թուրքմանք»: Այդ ցեղերի հոսքն ուժեղացել է մոնղոլ-թաթարական արշավանքների ժամանակ (սկսած XIII դարից): Ժամանակի ընթացքում այդ խառնիճաղանճ ցեղերի մեջ տիրապետող դարձան միջինասիական ծագումով օղուզա-թուրքմենական ցեղերը:

 Իրանի հյուսիսում այդ ցեղերը հիմնականում զբաղեցրին երբեմնի Ատրպատականի տարածքը (դասական պարսկերեն՝ Ադարբայգան, միջին պարսկերեն՝ Ատուրպատական, ժամանակակից պարսկերեն՝ Ազարբայջան, թյուրքականացված՝ Ազերբայջան): Նրանց թյուրքական լեզուն աստիճանաբար տիրապետող դարձավ իրանական միջավայրում:

 Արևելյան Անդրկովկասում նրանք զբաղեցրին Մեծ Հայքի արևելյան երկրամասերը, հիմնականում՝ Առանը (այժմյան «Ադրբեջանի հանրապետության» տարածքը):

Ռուսական կայսրությունում ռուսները, Անդրկովկասի տարածքում ապրող երեք համեմատաբար մեծաթիվ ժողովուրդներից, հստակ տարբերում էին հայերին և վրացիներին՝ իբրև առանձին ժողովուրդներ, իսկ երրորդներին (այսպես կոչված, «Ադրբեջանի հանրապետության» բնակիչներին) անվանում էին «կովկասյան թաթարներ», «ատրպատականի թաթարներ», «թուրքմեն-թաթարներ» կամ, պարզապես՝ «թաթարներ»:

Ռուսական գրականության մեջ, միաժամանակ, նշվում է, որ  այդ թաթարները (այսինքն՝ «Ադրբեջանի հանրապետության»  թյուրք տարրերը – Ս.Ս.), սելջուկյան թուրքերի և թաթար-մոնղոլների հետնորդներն են և մշակութային զարգացմամբ զիջում են հայերին և վրացիներին:

 Երբ 1918 թ. Անդրկովկասի այդ երեք ժողովուրդները իրենց տարածքները հռչակեցին անկախ՝ հայերը և վրացիները իրենց երկրներն անվանեցին իրենց իսկ անուններով, ինչը միանգամայն բնական էր: Իսկ կովկասյան թաթարներն իրենց հանրապետությունը կոչեցին ոչ թէ Կովկասյան թաթարների հանրապետություն, ինչը նրանց ոչինչ չէր տալիս, այլ՝ «Ադրբեջանի հանրապետություն»: Այդ անվանումը՝ նրանց զբաղեցրած տարածքի վերաբերյալ ճիշտ չէ, որովհետև իրական և միակ Ադրբեջանը գտնվում է Երասխ  գետից հարավ՝ Իրանում: Այդօրինակ անվանումը հետապնդում էր հեռավոր նպատակ՝ նախ անվանապես և գաղափարապես, ապա, հնարավորության դեպքում՝ իրապես զավթել իրանական, բուն Ադրբեջանը:

 Խորհրդային ժամանակաշրջանում «Ադրբեջանի հանրապետության» պետական և կեղծգիտական շրջանակները, չբավարարվելով «Ադրբեջան» անվանումը յուրացնելով, սկսեցին շրջանառության մեջ դնել նաև «ազերի» եզրը՝ ձգտելով հիմնավորել իրենց «բնիկ» լինելու պարագան՝ և այդ ձևով ևս «ցույց տալ», թե իրենք են իրական տերերը իրանական Ադրբեջանի (շեշտեմ՝ միակ և իրական Ադրբեջանի):

 Պետք է հատուկ նշեմ, որ և՛ «Ադրբեջանի հանրապետություն» հռչակելը, և՛ «ազերի» անվանումը գործածելը, մեծագույն դժգոհություն առաջացրին ոչ միայն պարսկական, այլև բուն, իրական ադրբեջանական (որոնց անունը գողացվել էր) պետական և գիտական շրջանակներում, որոնք հիանալի հասկանում էին և՝ են իրենց հյուսիսային դրացիների (թյուրքերին հատուկ) նվաճողական ձգտումները:

Ինչպես երևում է վերը շարադրվածից, Հայաստանի Հանրապետության արևելյան դրացիները, հիմնավորվելով հիմնականում հայկական բուն տարածքների վրա, յուրացնելով այլ ժողովուրդների անունները՝ փորձում են աշխարհին ներկայանալ իբրև բնիկներ և իբրև հին մշակույթ ունեցող ժողովուրդ: Բայց փաստերը ցույց են տալիս այլ բան: Նրանց քոչվոր անցյալն ու հոգեբանությունը արտացոլվում է և ներկայումս:

Արդ, ինչպես տեսնում ենք, ճիշտ չէ նրանց «ազերիներ» կամ «ադրբեջանցիներ» անվանելը, որովհետև նրանք ոչ մի կապ չունեն ո՛չ «ազարի» լեզվի և ո՛չ էլ բնիկ, իրանական ադրբեջանցիների  հետ: Նրանց կարելի է անվանել պարզապես՝ «կովկասյան թաթարներ» կամ՝ «թուրքմանք, որը հենց նրանց իրական հայերեն անվանումն է:

 Ծայրահեղ դեպքում կարելի է չակերտներով գրել՝ «ադրբեջանցիներ», որով ցույց կտրվի, որ նրանք իրենց այդպես են կոչում՝ թեև ադրբեջանցիներ չեն: 

Հավելում

 Պետք է նշեմ. որ համացանցի որոշ կայքերում կովկասյան թաթարներին անվանում են «կովկասյան թուրքեր», ինչը ավելի ճիշտ է, քան «ադրբեջանցի» կամ «ազերի» անվանելը:

  Չեմ կարողանում հասկանալ որոշ հայերի և հայ մամուլի որոշ միջոցների տրամաբանությունը.  ի՞նչն է նրանց դրդում կամ ստիպում՝ գործածել «ադրբեջանցի» կամ «ազերի» անվանումը «կովկասյան թաթարներ» անվան փոխարեն, չէ՞ որ պարզից էլ պարզ է դրա անճիշտ լինելը: 

Գրեց՝ Ս. ՍԱՅԱՍ

 

Обсудить у себя 0
Комментарии (0)
Чтобы комментировать надо зарегистрироваться или если вы уже регистрировались войти в свой аккаунт.

Войти через социальные сети:

kerkyra
kerkyra
сейчас на сайте
Читателей: 3 Опыт: 0 Карма: 1
Теги
asala hайк наhапет γενοκτονία γενοκτονία αρμενίων ιατρικά μαντελσταμ ναγκόρνο καραμπάχ «νέμεσις»... οι ελεύθερες ρίζες ουσίες τα αντιοξειδωτικά φυτικές ίνες абхазия осетия адонц айк нахапет ани армянская энциклопедия армянские мстители арцах батыев вандализм церковь великая армения венизелос галерея подонков геноцид геноцид армян в азербайджане гостеприимство армян детская кровать ереван законопроект о криминализации отрицания геноцида западная армения изобретения армян «карабахский вопрос» каро пайлан левон мелик-шахназарян лжеучёный михаил мейер макрон мовсес хоренаци музей геноцида наим бей национально-культурный геноцид ногалес операция «немезис» памятники армянской архитектуры пандухт первая христианская страна посол «азербайджана» пушкин рассказ русского офицера русский офицер светлана шмелева советский генерал сумгаит тацит уничтожение армянских рукописей фридман холокост холокост евреев яникян «ազերի» բաթըև հայկ նահապետ հերյուրանքներ պեր գարտոն տիգրան բ մեծ ցեղասպանություն
все 2 Мои друзья